BỆNH QUAI BỊ: NHỮNG KIẾN THỨC CẦN BIẾT

BỆNH QUAI BỊ

1/ Thông tin cần biết:

Bệnh quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do siêu vi gây ra. Đặc trưng của bệnh là sưng đau tuyến nước bọt (chủ yếu là tuyến nước bọt mang tai), đôi khi kèm theo viêm tuyến sinh dục, viêm màng não, viêm tụy và một số cơ quan khác.

Tác nhân gây bệnh là một loại virus có tên là Rubulavirus hay còn gọi là virus quai bị.

Bệnh xảy ra ở khắp nơi, thành dịch nhỏ ở các tập thể đông đúc: trường học, bệnh viện, ký túc xá,…. Bệnh hay gặp ở trẻ em, nam và nữ có thể mắc bệnh như nhau.

Bệnh lây qua đường hô hấp: nước bọt, ho, hắt hơi. Bệnh lây 6 ngày trước khi viêm tuyến mang tai, lây mạnh nhất vào khoảng 2 – 4 ngày sau khi khởi phát bệnh.

Ở Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh quai bị còn khá cao, năm 1997 có 71092 ca nhập viện điều trị. Dù không ghi nhận tử vong nhưng tỷ lệ mắc trong cộng đồng rất cao: 12%.

2/ Những triệu chứng khi mắc bệnh quai bị:

- Viêm tuyến mang tai: gồm 4 thời kỳ:

+ Thời kỳ ủ bệnh: kéo dài 14 – 24 ngày, thường không có triệu chứng.

+ Thời kỳ khởi bệnh: bệnh nhân thường bị suy nhược, chán ăn, đau đầu. Sốt nhẹ, đau họng và đau góc hàm.

+ Thời kỳ toàn phát: Tuyến mang tai sưng to, đau, thường sưng 2 bên. Sốt cao, có khi lên đến 40 độ C. Góc hàm cũng to và đau.

+ Thời kỳ hồi phục: sau 1 tuần, tuyến mang tai nhỏ dần, các triệu chứng sốt, đau họng, khó nuốc giảm dần và hồi phục.

- Tổn thương thần kinh: có thể dẫn đến viêm màng não, viêm não với các triệu chứng sốt cao, đau đầu, nôn ói, sợ ánh sáng, táo bón. Có khi xuất hiện cơn co giật, rối loạn ý thức, hôn mê,… Có thể liệt mặt, mù, điếc, viêm tủy sống, não úng thủy,…

- Viêm tinh hoàn và mào tinh hoàn: thường tổn thương 2 bên. Hay gặp ở trẻ em sau tuổi dậy thì, thanh thiếu niên. Triệu chứng gồm có: sốt cao, ớn lạnh, đau đầu, tinh hoàn cứng, sưng to, đau, da bìu đỏ. Sốt càng cao thì bệnh càng nặng. Bệnh xuất hiện 7 – 10 ngày sau khi tuyến mang tai sưng to. Cơ quan sinh dục đôi khi cũng sưng và đau.

- Viêm tụy cấp: ít gặp, thường diễn tiến lành tính.

- Viêm cơ tim: thường nhẹ, xảy ra 5 – 10 ngày sau viêm tuyến mang tai với các triệu chứng đau vùng trước tim, mệt nhọc, nhịp tim chậm. Hiếm khi tử vong.

- Viêm buồng trứng: xảy ra ở 7% trẻ em nữ sau tuổi dậy thì với triệu chứng sốt và đau bụng dưới, buồn nôn, nôn ói.

- Biểu hiện ở mắt: viêm tuyến lệ, thần kinh thị giác, kết mạc, võng mạc, thường hồi phục sau 10 – 20 ngày.

- Viêm khớp: thường gặp ở người lớn, viêm xảy ra ở nhiều khớp: cổ tay, cổ chân, khuỷu tay, khớp gối,…Hồi phục hoàn toàn sau 1 – 12 tuần.

- Phụ nữ có thai nếu nhiễm bệnh quai bị trong 3 tháng đầu có thể dẫn đến dị dạng thai, sẩy thai. Mắc bệnh trong 3 tháng cuối thai kỳ có khả năng thai chết lưu hoặc sinh non.

- Ngoài ra, bệnh quai bị có thể dẫn đến viêm tuyến giáp, tổn thương gan, thận, phổi,…

3/ Điều trị bệnh quai bị:

Nên cách ly bệnh nhân quai bị để hạn chế lây lan cho những người xung quanh. Những biện pháp điều trị cụ thể là:

- Viêm tuyến mang tai: vệ sinh răng miệng, uống thuốc hạ sốt, giảm đau (Aspirin, Paracetamol), kháng viêm.

- Viêm tinh hoàn: mặc quần lót nâng tinh hoàn để giảm đau, giảm căng. Dùng thuốc hạ sốt, giảm đau, kháng viêm.

- Viêm khớp, viêm tuyến giáp, viêm não, viêm tụy,… do virus quai bị: chủ yếu là bệnh tự giớ hạn. Chỉ cần nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ để giữ sức khỏe, dùng thuốc hạ sốt, giảm đau, kháng viêm.

4/ Phòng ngừa bệnh quai bị:

Bệnh nhân bị bệnh quai bị nên được cách ly cho đến khi tuyến mang tai hết sưng nhằm hạn chế việc gieo rắc virus cho người khỏe mạnh. Hạn chế đến những nơi đông đúc trong mùa dịch quai bị.

Trẻ em > 1 tuổi và người trưởng thành có thể được miễn dịch chủ động bằng cách tiêm ngừa văc xin phòng bệnh quai bị. Lưu ý: văc xin phòng bệnh không nên sử dụng cho các đối tượng sau:

- Trẻ em < 1 tuổi.

- Bệnh nhân đang bị sốt.

- Bệnh nhân nhạy cảm với thành phần của vắc xin.

- Bệnh nhân đang điều trị thuốc ức chế miễn dịch, thuốc chống ung thư.

- Phụ nữ có thai, cho con bú.

- Người mắc các bệnh về máu: bệnh máu khó đông, thiếu máu, suy tủy,…